Porady dietetyczne

Dział jest redagowany przez Panią Grażynę GadomskąDietetyk

  • Absolwentka Medycznego Studium Zawodowego – Wydział Dietetyki w Grudziądzu rok ukończenia 1986 roku.
  • Od początku pracy zawodowej związana z Wojewódzkim Szpitalem
  • Specjalistycznym w Olsztynie. Pracowała na oddziałach położniczo- ginekologicznym, kardiologicznym, a od 1996 związana z Odziałem Nefrologicznym ze Stacją Dializ.
  • W 2005 roku rozpoczęła pracę w Szpitalu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z Warmińsko-Mazurskim Centrum Onkologii w Olsztynie.
  • Udział w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych poświęconych żywieniu chorych (liczne certyfikaty i zaświadczenia z tych szkoleń).

Dieta po resekcji żołądka

Po resekcji żołądkaPo resekcji żołądka stosuje się dietę łatwo strawną, bogatobiałkową, z ograniczeniem ciężkostrawnych tłuszczów zwierzęcych (smalcu, słoniny, margaryny) i błonnika w postaci surowej (surowe warzywa i owoce), która oszczędza przewód pokarmowy i zapobiega niedoborom pokarmowym.

Najwłaściwszą formą przygotowywania posiłków jest gotowanie w wodzie, na parze, pod ciśnieniem.

Można stosować duszenie i pieczone bez dodatku tłuszczu w żaroodpornym naczyniu, pergaminie lub folii aluminiowej.

Zupy i sosy podprawia się zawiesiną z maki i mleka lub mąki i wody, potrawy można też zagęszczać żółtkiem jajka

Potrawy powinny być rozdrobnione (zmiksowane, przetarte, zmielone, pozbawione niestrawnych resztek – błonnika) i jednocześnie gęste.

Zaleca się spożywanie posiłków częściej 5 – 8  na dobę, za to  małych objętościowo.

Nie wolno jeść potraw smażonych bądź pieczonych w tradycyjny sposób.

Zup nie należy przygotowywać na tłustych wywarach

U pacjentów, którzy są leczeni chemią  (naświetlania lub w inny sposób) należy uważać na mleko i produkty mleczne. Mogą one powodować biegunki, wymioty, wzdęcia.

Zaleca się pić : słabą herbatę, soki warzywne i  owocowe rozcieńczone, napoje mleczne. wody mineralne nie gazowane
Zabrania się picia: czekolady płynnej, mocnej herbaty, kawy naturalnej, napojów alkoholowych, napojów gazowanych.

produkty zbożowe

Zaleca się jeść: pieczywo pszenne, herbatniki, pieczywo drożdżowe, grzanki, kluski francuskie, kasza manna, kasza jęczmienna, ryż, ziemniaki  purre.
Zabrania się jeść: pieczywo żytnie, razowe, pieczywo chrupkie, pszenne razowe, grube kasze, grube makarony.

mleko i przetwory mleczne

Zaleca się jeść: twarożek, pasty twarogowe , jogurty naturalne i owocowe,
Zabrania się jeść: pikantne sery dojrzewające, sery żółte, sery topione.

tłuszcze

Zaleca się jeść: masło, śmietanka, oleje (sojowy, słonecznikowy, kukurydziany, rzepakowy, oliwa z oliwek).
Zaleca się jeść w umiarkowanych ilościach: margaryny miękkie, śmietana niezbyt kwaśna
zabrania się jeść: smalec, słonina, boczek, margaryny twarde, kwaśna śmietana.

cukier i słodycze

Zaleca się jeść: galaretki, kisiele, budynie,desery mało słodzone, koktajle mleczno-owocowe.
Zaleca się jeść w umiarkowanych ilościach: miód naturalny, dżemy.
Zabrania się jeść:  torty, ciasta z dużą ilością cukru, desery z używkami, orzechy, kakao, czekolada, batony, chałwa, ciasta z proszkiem  spulchniającym.

warzywa

Zaleca się jeść: pietruszka, seler, marchewka, buraki, szpinak, szparagi, ziemniaki w  postaci puree.
Zaleca się jeść w umiarkowanych ilościach: ziemniaki w całości, groszek ptysiowy, brokuły, fasolka szparagowa, groszek zielony, sałata zielona, pomidory bez skórki,drobno starte surówki np. z marchwi i selera lub jabłka.
Zabrania się jeść: nasiona roślin strączkowych, warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, ogórki, brukiew, rzodkiewka, rzepa, rabarbar, kalarepa, szczaw, grzyby.

mięso, drób, ryb

Zaleca się jeść: chude mięso (cielęcina królik, kurczak, indyk), chude ryby (dorsz, szczupak, morszczuk, sandacz, lin, flądra).
Zaleca się jeść w umiarkowanych ilościach: wołowina, konina, kura, ryby (karp, makrela, leszcz, sardynka).
Zabrania się jeść: tłuste wędliny, konserwy, salceson, kiszka, pasztetowa, smalec, tłusta mięso (wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, dziczyzna), tłuste ryby (węgorz, łosoś, sum, tołpyga, halibut, pikling, szproty).

owoce

Zaleca się jeść: owoce jagodowe, cytrusowe, banany, brzoskwinie, morele, jabłka.
Zaleca się jeść w umiarkowanych ilościach: winogrona.
Zabrania się jeść: czereśnie, gruszki, agrest, wiśnie, śliwki, orzechy, owoce suszone, marynowane.

przyprawy

Zaleca się jeść: cukier, wanilia, sok z cytryny, cynamon, zielona pietruszka, koper, majeranek.
Zaleca się jeść w umiarkowanych ilościach: melisa, jarzynka, sól, pieprz ziołowy.
Zabrania się jeść: ocet, pieprz, musztarda, papryka ostra, chrzan, maggi, kostki bulionowe, ziele angielskie, liść laurowy.

PRZYKŁADOWY JADŁOSPIS

DZIEŃ I

śniadanie I Kisiel owocowy 150 ml

śniadanie II jajecznica z 1 jajka na parze, 1/4 kromki chleba z masłem

śniadanie III jogurt owocowy 120 ml

obiad przetarta zupa jarzynowa  ze śmietanką 150 ml

obiad pulpet mięsny, sos, marchewka gotowana

obiad ziemniaki purre z masłem

podwieczorek parówka cielęca na gorąco

kolacja I 1/2 kromki chleba z masłem, szynka drobiowa,

kolacja II galaretka owocowa

Dieta w przewlekłej chorobie nerek

W przewlekłej chorobie nerekDieta w przewlekłej chorobie nerek to bardzo ważny element leczenia, którego nie można zaniedbać. Musi być indywidualnie dopasowana dla każdego pacjenta na podstawie objawów klinicznych, wyników testów laboratoryjnych oraz na podstawie oceny stanu odżywienia pacjenta.

Zależy od stopnia upośledzenia czynności nerek. Ma za zadanie zmniejszenie nasilenia dolegliwości, usunięcie lub ich hamowanie. Skrupulatnie przestrzegana dieta może skutecznie zwolnić postęp tej choroby. Można to zauważyć po poprawie wyników badań laboratoryjnych. Kluczową rolę odgrywa ograniczenie podaży białka w posiłkach.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

Odpowiednią do potrzeb pacjenta ilość kalorii w diecie

Podaż białka na 1kg/mc

Zawartość fosforu, sodu i potasu w diecie

Ilość płynów

Należy uwzględnić upodobania kulinarne chorego

Odpowiednią podaż tłuszczów i jego rodzaj

Ograniczenie białka jest zależne od stopnia upośledzenia czynności nerek. W okresie przewlekłej choroby nerek bez leczenia dializami może wahać się od 0,5g do 0,8g na 1kg masy ciała na dobę w zależności od fazy tej choroby (czym bardzie zaawansowana, tym ograniczenia bardziej restrykcyjne!). O ilości tego składnika w diecie decyduje stężenie mocznika w osoczu krwi, klirens kreatyniny oraz stężenie kreatyniny.

Inaczej wygląda dieta w okresie dializ. Pacjenci przechodzą w tym zakresie szkolenie w swoich ośrodkach dializ.

Nie ma diety uniwersalnej, odpowiedniej dla wszystkich chorych z niewydolnością nerek.

Ogólne zasady diety w przewlekłej niewydolności nerek

Ogólne zasady diety w przewlekłejSposób odżywiania zmienia się od stopnienie wydolności nerek (poziom kreatyniny i mocznika).

Ograniczenie ilości podaży białka i fosforanów.

Ewentualne ograniczenie ilości podaży płynów, soli kuchennej i pokarmów bogatych w potas. Ilość podawanych płynów zależna jest od obrzęków, nadciśnienia tętniczego i ilości wydalanego moczu w ciągu doby. Dozwoloną ilość płynów można obliczyć dodając 500ml do ilości wydalonego moczu.

Sól obecna w produktach spożywczych i jego ilość dostarczana z tych produktów pokrywa dobowe zapotrzebowanie. Nadmiaru soli nerki nie wydalają, co prowadzi do zwiększenia pragnienia, powstawania obrzęków, nadciśnienia tętniczego.

Dostarczenie odpowiedniej ilości kalorii w ciągu doby tj. około 2000-2600.

Należy zwrócić uwagę na ilość i rodzaj tłuszczy w diecie. Powinny przeważać tłuszcze roślinne: Olej słonecznikowy, rzepakowy, kukurydziany oliwa z oliwek oraz tłuszcze roślinne.

Podaż odpowiedniej ilości warzyw i owoców (należy zwrócić uwagę na poziom potasu w organizmie)..

Pamiętać należy o urozmaicaniu posiłków, aby nie były monotonne, (pacjent ze względu na złe samopoczucie ma brak apetytu).

Używaniu odpowiednich przypraw (kminek, wanilia, bazylia).

Urozmaiceniu diet deserami: galaretki, kisiele, musy owocowe.

Odpowiednia ilość podaży posiłków 4-5 razy dziennie.

Dobranie odpowiedniej obróbki kulinarnej i techniki sporządzania posiłków.

Dieta dna moczanowa

dna mocznanowaZasady diety

Spożywamy większa ilość węglowodanów, przewagę w naszych posiłkach powinny stanowić kasze, makarony, ziemniaki, ciemne pieczywo, ryż.

Dziennie spożywamy nie więcej niż jedna porcję  ( 100-150g ) mięsa, wędliny, drobiu lub ryb.

Należy przyjmować dużą  ilość płynów, aby móc lepiej wydalać gromadzący się kwas moczowy. Dziennie wypijamy 1,5 -2,5 litra płynów, takich jak woda mineralna niegazowana, słaba herbata, herbaty owocowe i ziołowe, rozcieńczone soki;.

Posiłki należy spożywać regularnie 3-4 dziennie.

Ostatni posiłek 3 -4 godziny przed snem, gdyż zatrzymanie kwasu moczowego zwiększa się w godzinach nocnych.

Potrawy należy przygotowywać bez tłuszczu.

Mięso należy gotować w dużej ilości wody w celu wygotowywania związków purynowych.

Zupy i sosy należy spożywać na wywarach warzywnych, nie należy używać wywarów z kości i mięsa.

ŚNIADANIE I

zupa mleczna  makaron 250 ml, twarożek 60 g z rzodkiewką i szczypiorkiem, kromka chleba razowego, ciepła herbata bez cukru.

ŚNIADANIE II

kanapka z sałatą,rzodkiewką i plastrem chudej wędliny

Obiad

krupnik na wywarze jarzynowym, filet z ryby ( 100g) pieczony w foli , 1 szt ziemniaka z wody, sałata ze szczypiorkiem i oliwą kompot

Podwieczorek

jabłko deserowe

KOLACJA

kanapka z  plastrem chudej wędliny i pomidorem

Dieta ziemniaczana

Dieta z dużym ograniczeniem białka.

Dieta zawiera minimalną ilość białka (tj. 20-25g) na dobę. Powinna być stosowana u pacjentów z mocznicą lub oczekujących na leczenie przy pomocy dializoterapii, bądź u osób które z jakiś przyczyn nie mogą być poddani temu leczeniu.

Pacjenci w okresie stosowania tej diety spożywają pokarmy sporządzone z niżej podanych składników podzielonych na 5-6 porcji.

1kg ugotowanych ziemniaków,
około 12dkg masła,5dkg cukru,
30dkg warzyw i owoców.

Niezbędnym uzupełnieniem diety są:

pieczywo skrobiowe lub bezglutenowe,
preparaty witaminowe zalecane przez lekarza.

Z ziemniaków przygotowujemy potrawy gotowane, pieczone, smażone w tłuszczu lub zapiekane.
Stosować można wyłącznie tłuszcze lekkostrawne tj. świeże masło, olej słonecznikowy lub sojowy, oliwę z oliwek.Potrawy przygotowujemy bez soli.Zawartość potasu w ziemniakach i innych warzywach korzeniowych można obniżyć poprzez moczenie lub podwójne gotowanie.

Ilość płynów ustala lekarz.
Do przyrządzania potraw stosuje się mąkę ziemniaczaną oraz przyprawy ziołowe lub suszone.

Dieta w kamicy szczawianowej

Kamica szczawianowa występuje najczęściej, bo ponad 70% wszystkich przypadków kamicy. Częściej stwierdza się ją u osób z nadkwaśnym nieżytem żołądka, ponieważ kwas solny ułatwia wchłanianie kwasu szczawiowego.

W diecie należy wówczas wykluczyć produkty zawierające duże ilości kwasu szczawiowego, ograniczyć spożycie cukru, natomiast zwiększyć ilość płynów, zwiększyć podaż witamin: B6 i kwasu foliowego oraz magnezu. Podawać pokarmy zakwaszające: mięso, ryby, wędliny, jaja, pieczywo.

PRODUKTY PRZECIWWSKAZANE

Szpinak, szczaw, rabarbar.
Botwinka, figi suszone.
Nasiona roślin strączkowych.
Cytryny, czekolada, kakao.
Mocna herbata, kawa naturalna.
Ostre przyprawy.

PRODUKTY ZALECANE W OGRANICZONYCH ILOŚCIACH

Ziemniaki, marchew, buraki, pomidory, zielony groszek.
Śliwki, agrest, cukier, mleko.

PRODUKTY ZALECANE

Duże ilości płynów.
Mięso, ryby, jaja.
Kapusta, ogórki, sałata, cebula.
Owoce (poza wymienionymi).
Masło.
Produkty zbożowe.

Dieta z ograniczeniem białka

Z ograniczeniem białka0,5 -0,6g na 1kg/mc

Śniadanie I

2 kromki chleba, masło 10g, ser twarogowy 50g, zielona sałata, herbata owocowa.

Śniadanie II

Jabłko pieczone z dżemem.

Obiad

Koperkowa z ryżem

Sznycel drobiowy 70g, ziemniaki, surówka z marchewki i chrzanu + brokuły gotowane, kompot

Podwieczorek

Kisiel owocowy + herbatnik

Kolacja

Zapiekanka z ziemniaków i jajka 1/2szt, ogórek konserwowy, herbata miętowa.

Dieta zawiera;

2300kcal,  43g białka ogółem w tym 25g białka zwierzęcego,

1450 mg potasu, 1009 mg fosforu

Dieta z ograniczeniem kalorii

Z ograniczeniem kaloriiZalecenia:

– regularne spożywanie posiłków

– ilość spożywanych posiłków powinna wynosić najmniej 4 -5 dziennie

– posiłki należy spożywać w małych ilościach

– należy jeść wolno i dokładnie rozdrabniać w jamie ustnej

– przed każdym posiłkiem proszę wypić 0,5-1 szklankę wody

-zwiększyć ilość spożywania owoców (1-2) dziennie

– zwiększyć ilość spożywania warzyw (do każdego posiłku)

–  wykluczyć potrawy smażone, duszone w dużej ilości tłuszczu

– spożywać tylko potrawy gotowane, pieczone w folii, pergaminie lub w rękawie.

Unikać lub ograniczyć:

– słodycze, ciasta

-słodkie napoje

– tłuszcze (smalec, margaryna)

– sosy

– alkohole pod każdą postacią

– orzechy włoskie,  laskowe, ziemne

– pestek dyni, słonecznika

Codziennie pić najmniej 1,5 do 2 litrów płynów obojętnych np.: woda niegazowana,

soki bez cukru, herbaty ziołowe i owocowe, herbata zielona

Dzień I

ŚNIADANIE I

twarożek 100 g z rzodkiewką i szczypiorkiem, kromka chleba razowego, ciepła herbata bez cukru

ŚNIADANIE II

jabłko deserowe

OBIAD

filet z ryby pieczony w foli , 1 szt ziemniaka z wody, surówka z kapusty czerwonej i pora

(z olejem)  250 g

PODWIECZOREK

kanapka z sałatą, rzodkiewką i plastrem chudej wędliny

KOLACJA

gotowana pierś z kurczaka + warzywa gotowane (może być mrożona brukselka, kalafior,

marchewka z groszkiem, brokuły), zielona herbata

Dieta w nadciśnieniu tętniczym

nadciśnieniu tętniczymNie nadużywać soli przy gotowaniu i przy przyrządzaniu potraw. Zastąpić ją można stosując: kminek, curry, pieprz, majeranek, bazylię, koperek itp.

Jeżeli istnieje nadwaga, należy jej się pozbyć; to gwarantowany sposób na obniżenie podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi.

Zalecane jest regularne spożywanie posiłków.
Potraw lekkostrawnych, niskokalorycznych z dużą ilością warzyw i owoców.

Unikanie potraw smażonych, ciężkostrawnych.
Zalecany jest umiarkowany wysiłek fizyczny, bieganie, pływanie, jazda na rowerze.

Pokarmy, które mogą obniżać ciśnienie tętnicze krwi:

-seler (zalecany jest seler naciowy – dziennie 2 łodygi, może być też seler korzeniowy jako surówka),
-ryby: makrela, śledź, łosoś, tuńczyk, pstrąg, halibut, karp, morszczuk, dorsz, węgorz, najlepsze są ryby świeże, unikać ryb wędzonych i w marynacie – jest to ukryta sól); tłuszcz rybi ma wpływ na obniżenie ciśnienia krwi; ryby zawierają potas,
-warzywa i owoce (wszystkie gatunki ze względu na zawartość witaminy C, oraz zawartość potasu; witamina C  i potas w owocach i warzywach jest silnym środkiem zapobiegającym nadciśnieniu tętniczemu).
-oliwa,
-potrawy o dużej zawartości wapnia i potasu,
-czosnek (wyciskany czosnek uwalnia enzymy i allicinę).

Pokarmy, które mogą podwyższać ciśnienie tętnicze krwi:

-potrawy o dużej zawartości sodu (kiszona kapusta i kiszone ogórki, wędliny, konserwy, chipsy, przyprawy typu kucharek, vegeta, itp.),
-alkohol (bez wątpienia podnosi ciśnienie krwi).

Nie nadużywać soli przy gotowaniu i przy przyrządzaniu potraw. Zastąpić ją można stosując: kminek, curry, pieprz, majeranek, bazylię, koperek itp.

Jeżeli istnieje nadwaga, należy jej się pozbyć; to gwarantowany sposób na obniżenie podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi.

Zalecane jest regularne spożywanie posiłków.

Potraw lekkostrawnych, niskokalorycznych z dużą ilością warzyw i owoców.

Unikanie potraw smażonych, ciężkostrawnych.

Zalecany jest umiarkowany wysiłek fizyczny, bieganie, pływanie, jazda na rowerze.
Jadłospis:

ŚNIADANIE I
płatki owsiane na mleku,chleb razowy, masło, wędlina drobiowa, sałata, rzodkiewka

ŚNIADANIE II
jogurt naturalny lub owocowy

OBIAD
filet z dorsza w jarzynach, ziemniaki z wody, surówka z kapusty czerwonej i białej z oliwą

KOLACJA
sałatka jarzynowa, kromka chleba