Transplantologia

Artykuł ukazał się w czasopiśmie: „Dializa i TY”

Każdy przeszczep narządu ma swoje źródło decyzji o wielkiej wartości etycznej, decyzji, aby bezinteresownie ofiarować część własnego ciała z myślą o zdrowiu i dobru innego człowieka. Na tym właśnie polega szlachetność tego czynu, który jest autentycznym aktem miłości.”

Papież Jan Paweł II

Rzym 29 sierpnia 2000 roku

Międzynarodowy Kongres Europejskiego Towarzystwa Transplantologicznego

 
 

Kto, komu i dlaczego może oddać nerkę do przeszczepienia?

Rozpoczynamy cykl edukacyjny dla pacjentów w stacjach dializ oraz poradniach nefrologicznych, dotyczący możliwości przeszczepiania nerek od żywych dawców. Postaramy się zawrzeć w nim podstawowe informacje, które mogą przyczynić się do poszerzenia wiedzy i świadomości pacjentów chorujących na przewlekłą chorobę nerek na temat przeszczepienia nerki właśnie od tych osób, z którymi są spokrewnieni lub pozostają w bliskim związku emocjonalnym. Postaramy się na łamach „Dializa i Ty” naświetlić naszym Czytelnikom, jak kształtuje się sytuacja w Polsce w tym temacie , gdzie można uzyskać na wspomniany temat podstawowe informacje, do kogo może się zgłosić pacjent i jego bliscy, rozpatrujący możliwość przeszczepienia od żywego dawcy, a w reszcie jak można etapami przejść proces kwalifikacji do tego zabiegu. Będziemy zapraszać na łamy czasopisma ekspertów: nefrologów, transplantologów i specjalistów innych dziedzin, zaangażowanych w rozwój przeszczepiania nerek od dawców żywych. Jest naszym pragnieniem, byście Państwo razem z nami budowali ten obszar informacji na łamach naszego czasopisma – prosimy o aktywny udział w dyskusji, dzielenie się z nami wątpliwościami, problemami oraz opisywanie własnych historii przeszczepów od dawcy żywego, którym stał się ktoś z Waszych najbliższych. Przesyłajcie swoje opinie i listy na adres: osod@osod.info

 

Gdzie jesteśmy, dokąd dążymy

Na naszych oczach dokonuje się prawdziwa eksplozja rozwoju transplantologii. Przeszczepianie niektórych organów stało się obecnie w miarę dostępną dla pacjenta (choć wciąż z pewnymi ograniczeniami), skuteczną metodą ratowania i/lub przedłużania jego życia wobec postępującej niewydolności narządów, w tym nerek. Przeszczep nerki daje pacjentom z przewlekłą chorobą nerek, zarówno leczonym w poradni nefrologicznej jak i poddawanym dializoterapii, wielką szansę na lepsze, dłuższe i bardziej satysfakcjonujące życie.

Rozwiewamy wątpliwości…

Zgoda. Zawsze należy pamiętać, że przeszczepienie nerki nie oznacza powrotu do stanu pełnego zdrowia. Pacjent po najbardziej udanym zabiegu transplantacji pozostaje nadal chory na przewlekłą niewydolność nerek – tych własnych, ale też często funkcjonuje w stanie łagodnej niewydolności nerki przeszczepionej. Ta ostatnia musi zastąpić utraconą przez własne nerki funkcję i radzić sobie za wspomniane dwie własne! Trzeba ponadto uporać się z nieuniknionymi konsekwencjami działania leków immunosupresyjnych (obniżających odporność), bez których niemożliwe jest utrzymanie przeszczepionego narządu w ciele biorcy na skutek ryzyka odrzucenia go przez organizm pacjenta. Mimo tych wszystkich wspomnianych ograniczeń życia z przeszczepioną nerką jest jednak o co walczyć. Według wyników badań naukowych bezsprzecznie przeszczepienie nerki jest metodą leczenia nerkozastępczego, dającą pacjentowi z przewlekłą choroba nerek najdłuższe i obarczone najmniejszym ryzykiem powikłań życie w porównaniu z każdą metodą dializ (hemodializa czy dializa otrzewnowa), dodatkowo znosząc przykrą dla pacjenta konieczność powtarzania męczących zabiegów dializacyjnych.

Drogi Pacjencie! Medycyna przemawia więc do Ciebie jednoznacznie: Trzeba walczyć, jeśli tylko się da, o przeszczep!

 

Czy każdemu pacjentowi z przewlekłą chorobą nerek można przeszczepić nerkę?

Ciągłe doskonalenie technik operacyjnych i wprowadzenie nowych leków immunosupresyjnych do leczenia pacjentów po przeszczepieniu narządów powoduje, że wydłużył się wymiernie czas dobrego funkcjonowania przeszczepu, długość życia pacjenta po przeszczepie, a także istotnej poprawie uległ komfort jego życia. W tym względzie odnosimy sukcesy. Ciągle jednak istnieje duża dysproporcja pomiędzy wydłużającymi się listami biorców, oczekującymi na przeszczepienie narządu, a ich dostępnością. Jest zbyt mało pozyskiwanych narządów do przeszczepienia, by nadążyć za rosnącymi potrzebami chorych z nieodwracalnie uszkodzonymi nerkami. Z danych z początku  2012r. (Rejestr Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego i dane konsultanta krajowego w dziedzinie Nefrologii), wskaźnik ogółu dializowanych na liście oczekujących na przeszczepienie nerki w Polsce wynosił 15,8%, dorównuje on krajom zachodniej Europy. Podobna tendencja utrzymuje się również na przestrzeni dwóch ostatnich lat. Sporo jest więc pacjentów zgłaszanych w stacjach dializ do tego zabiegu. Jednak warto zauważyć, że według ostatnio opublikowanego “Raportu o stanie leczenia nerkozastępczego w Polsce” za rok 2012, łączna ilość chorych dializowanych, którzy przekroczyli 65 r.ż. wynosi 63%, a powyżej 75 r.ż jest ich aż 30%. Jak widać wzrost liczby dializowanych następuje głównie w tych najstarszych grupach wiekowych. Dlatego tak ważne jest, by rozważyć przeszczepianie nerek jeszcze w okresie przed rozpoczęciem dializ. Jest to tzw. przeszczep wyprzedzający (z jęz. angielskiego pre-empive transplantation). W takiej sytuacji chory jest potencjalnie młodszy, obarczony mniejszą liczbą innych chorób towarzyszących, można uniknąć dializoterapii oraz związanych z nią powikłań. Jest to też najlepsza metoda dla przeszczepień od dawcy żywego – wyniki w takim przypadku są najlepsze. Jednak dla większości chorych ze zniszczonymi nerkami dializoterapia pozostaje jedyną możliwą metodą leczenia nerkozastępczego, chorzy ci z różnych przyczyn nie kwalifikują się do transplantacji. Ocenia się szacunkowo, że do przeszczepienia nerki można zakwalifikować co najwyżej ok. 20% osób dializowanych.

Przeszczepienia nerki od żywych dawców – z czym walczymy?

W Polsce narządy przeszczepia się od osób zmarłych i żywych. W bieżącym roku (stan na 30.10.2014 r.) wykonano 1170 przeszczepień nerki od dawcy zmarłego, a tylko 57 od dawcy żywego. W naszym kraju odsetek przeszczepień od dawcy żywego od lat nie przekracza 5% wszystkich transplantacji nerek, a dla porównania w Europie średnio wynosi 20,6%, w Holandii 26,3%, a w Szwecji nawet ponad 40%. Mamy więc w tej sytuacji dużo do zrobienia, a jest to wyzwanie dla nas wszystkich, całego społeczeństwa, na następne lata. Główny problem wydaje się tkwić w postawach społecznych, które powinniśmy wytrwale zmieniać. „Blokady” w myśleniu i świadomości posiadają wszyscy – członkowie rodzin, pacjenci, personel medyczny i reszta społeczeństwa. Problem ten ma prawdopodobnie podłoże złożone – kulturowe, historyczne i religijne. Tym trudniej z takim „wielogłowym smokiem”, ziejącym ogniem niewiedzy i nieświadomości, skutecznie walczyć. Sytuacja nie jest również prosta od strony medycznej. Choroby nerek występują często rodzinnie, u ok. 75% spośród kandydatów do oddania nerki bliskiej osobie wykrywa się istotne przeciwwskazania. Ten skomplikowany proces kwalifikacji do rodzinnych przeszczepów to domena nefrologów z dużych uniwersyteckich szpitali klinicznych, ale z pewnością powinien on kiełkować i zaczynać się już na poziomie stacji dializ i poradni nefrologicznych, rozsianych w całej Polsce.

Transplantacja nerek to zadanie zespołowe, interdyscyplinarne i bardzo trudne organizacyjnie. To prawdziwe wyzwanie dla współczesnej medycyny! Niezbędna jest stała, udana współpraca chirurgów, nefrologów, anestezjologów, immunologów, pielęgniarek, koordynatorów i innych specjalistów. Jednak centrum całej akcji to pacjent z przewlekłą choroba nerek, jego wiedza, świadomość, chęć i determinacja w uzyskaniu przeszczepu. W przypadku przeszczepień od dawcy żywego to proces znacznie szerszy, bardzo delikatny, opierający się o skomplikowane relacje emocjonalne między dawcą i biorcą, obejmujący najbliższe otoczenie, a przede wszystkim bliskich pacjenta. Bez ich zaangażowania niemożliwe jest rozwijanie programu przeszczepiania narządów od dawców żywych i zwiększenie ich liczby. Musi tu dokonać się wielki dar miłości, jakim jest oddanie własnego narządu ukochanej osobie. My, lekarze nefrolodzy i nasze środowisko medyczne możemy zaś ofiarować swoją pracę i zaangażowanie, by ten piękny dar mógł trafić do oczekujących pacjentów.

Po krótkim wprowadzeniu w tematykę transplantacji nerek temu właśnie trudnemu problemowi pozyskiwania i przeszczepiania nerek od dawcy żywego poświęcimy w gronie autorów strony w kolejnych wydaniach „ Dializa i Ty”.

Poświęcamy i dedykujemy je Naszym Pacjentom.

Dr n. med. Beata Januszko-Giergielewicz

Pierwsze przeszczepienie nerki od żywego dawcy:

  • 1952 dr Michon, Paryż, dawca – matka,
  • 1954 Joseph Murray, Boston (Nagroda Nobla 1990), dawca – bliźniak jednojajowy,
  • 1967 w Polsce (dawca – matka), 1974 (dawca – bliźniak jednojajowy).